Cẩm nang sống thông minh · Bản tiếng Việt
Bạn đang cần giải quyết việc gì?
Chọn một tình huống, đọc điều kiện từng mục và lưu những việc phù hợp với bạn.
Đi khám và dùng bảo hiểm y tế
Tìm nơi khám, giấy cần mang và quyền yêu cầu hồ sơ. Nếu đang có dấu hiệu cấp cứu, đọc mục cấp cứu trước.
Cấp cứu thì vào thẳng khu cấp cứu và tìm bàn phân loại, đừng xếp hàng lấy số
Cấp cứu không xếp theo thứ tự đến. Đau ngực, khó thở, nói ngọng hay yếu nửa người thì gọi 115; đã tới viện thì hỏi ngay khu cấp cứu và bàn phân loại, đừng lấy số ở quầy đăng ký. Nói câu nêu dấu hiệu nặng nhất trước. Đang chờ mà thấy nặng lên thì bạn quay lại bàn đó nói ngay.
Ốm nhẹ thì khám ở trạm y tế trước, rồi để nơi đó chuyển lên: không phải vì luật bắt buộc, mà vì tiền trả khác nhau
Ốm nhẹ hoặc bệnh mạn đã ổn định thì khám ở trạm y tế xã trước: ở đó bảo hiểm trả đủ phần thuộc phạm vi được quỹ trả, không mất 20% cùng chi trả như ở bệnh viện. Cần lên bệnh viện thì xin phiếu chuyển ngay tại nơi đang khám. Cấp cứu thì vào thẳng cơ sở gần nhất, đừng chờ giấy tờ.
Muốn lên bệnh viện lớn thì xin phiếu chuyển tại nơi đang khám: phiếu dùng trong 10 ngày làm việc, bệnh mạn tính trong danh mục thì 1 năm
Đang cấp cứu thì vào thẳng cơ sở gần nhất; còn lại, muốn lên bệnh viện lớn thì xin phiếu chuyển tại nơi đang khám, không mua ở ngoài. Phiếu dùng 10 ngày làm việc; bệnh mạn tính trong danh mục thì 1 năm. Có phiếu thì bạn giữ đủ mức hưởng; tự vào nội trú cấp chuyên sâu thì chỉ còn 40% mức hưởng.
Mỗi lần khám xong tự giữ một bộ: hồ sơ bệnh án là quyền của bạn, nhưng phải xin bằng văn bản
Bạn có quyền đọc, xem, sao chụp hồ sơ bệnh án của mình và xin bản tóm tắt. Mỗi lần khám xong, viết một tờ yêu cầu gửi phòng hồ sơ, xin bản sao có đóng dấu: đơn thuốc, kết quả xét nghiệm, phim, giấy ra viện. Khi chuyển viện hay mua bảo hiểm, bạn đã có sẵn bộ hồ sơ trong tay.
Ra viện xin bảng kê chi phí, đối chiếu từng dòng; lệch thì kiến nghị bằng văn bản chứ đừng chỉ nói miệng
Ra viện, xin bảng kê chi phí có tên, đơn giá, số lượng và ngày của từng mục, rồi đối chiếu với những gì bạn thấy được làm. Lệch thì gửi kiến nghị bằng văn bản cho bệnh viện và giữ lại bảng kê, đừng chỉ nói miệng ở quầy thu ngân.
Mất việc hoặc bị ép nghỉ
Giữ chứng cứ, kiểm tra giấy tờ và tìm các khoản hỗ trợ có điều kiện.
Đừng ký "đơn xin nghỉ vì lý do cá nhân" khi người đưa tờ đơn là người muốn bạn đi
Tờ giấy bạn ký quyết định bạn ra đi theo cửa nào. "Đơn xin nghỉ vì lý do cá nhân" nghĩa là bạn tự chấm dứt, không phải công ty cho nghỉ. Muốn nghỉ thì tự viết đơn của mình và báo trước 45 ngày nếu hợp đồng không xác định thời hạn; công ty muốn cho nghỉ thì phải đưa văn bản thông báo, đừng ký thay.
Giữ chứng cứ trước khi rời: bảng lương, chấm công, quyết định, và một lá đơn yêu cầu bản sao
Luật cho bạn quyền xin bản sao tài liệu về quá trình làm việc, và công ty phải trả tiền sao, gửi. Hãy xin bằng văn bản trước ngày cuối, giữ lại lá đơn đó. Thanh toán phải xong trong 14 ngày làm việc. Thời hiệu đòi tiền là 01 năm.
Giấy xác nhận thôi việc: 14 ngày, và ba thứ phải đòi cùng lúc
Trong 14 ngày làm việc, kéo dài tối đa 30 ngày, đơn vị phải chốt thời gian đóng bảo hiểm, trả lại bản chính giấy tờ và cấp bản sao tài liệu bạn yêu cầu. Không làm thì bị phạt 1.000.000 đến 2.000.000 đồng. Kiện trong 1 năm.
Mất việc thì nộp hồ sơ trợ cấp thất nghiệp ngay: hạn là 3 tháng
Đóng bảo hiểm thất nghiệp đủ 12 tháng trong 24 tháng trước khi mất việc thì được hưởng. Nộp hồ sơ trong 3 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng. Mức 60% lương bình quân 6 tháng, tối đa 5 lần lương tối thiểu vùng; đóng 12 đến 36 tháng được 3 tháng, sau đó mỗi 12 tháng thêm 1 tháng, tối đa 12 tháng.
Tìm việc qua trung tâm dịch vụ việc làm công trước, đừng trả tiền cho cò
Tư vấn, giới thiệu việc làm và tin tuyển dụng qua trung tâm dịch vụ việc làm của nhà nước là miễn phí, luật ghi thẳng. Trung tâm tư nhân được tự định giá và chỉ bị buộc niêm yết giá, không có mức trần, nên hỏi giá trước khi đưa giấy tờ.
Bị lừa hoặc mất tài khoản
Tìm cách ngăn thiệt hại tiếp diễn và khôi phục quyền kiểm soát tài khoản.
Nghi bị lừa chuyển tiền thì gọi 113 ngay, đừng tự đi xác minh trước
Tiền vừa chuyển còn trong tài khoản thì còn giữ được. Gọi 113 ngay, đọc đúng số tài khoản nhận, số tiền và giờ chuyển. Công an có văn bản yêu cầu thì ngân hàng phải phong tỏa. Đừng tự đi tra trước rồi mới báo.
Mật khẩu đúng mà vẫn mất tài khoản: bật xác thực hai lớp, chọn cách xác nhận hiện trên máy thay vì tin nhắn
Bật xác thực hai lớp cho hộp thư trước, chọn cách xác nhận hiện trên máy thay vì tin nhắn. Làm tiếp cho ngân hàng, mạng xã hội, ví điện tử. Không đọc mã xác thực cho ai, kể cả người tự xưng là nhân viên.
Một mật khẩu dùng cho mọi nơi: đặt mật khẩu riêng cho hộp thư, vì đó là chỗ lấy lại tất cả
Đổi mật khẩu hộp thư trước, thành mật khẩu riêng không dùng ở đâu khác. Sau đó đổi mật khẩu ở mọi nơi từng dùng chung mật khẩu cũ. Xong thì mở phần thiết bị đã đăng nhập, đăng xuất những máy bạn không nhận ra.
Mất điện thoại: khóa SIM trước, rồi tới tài khoản ngân hàng, rồi mới đổi mật khẩu
Khóa SIM trước bằng cách gọi tổng đài nhà mạng, rồi gọi ngân hàng yêu cầu phong tỏa tài khoản, rồi đổi mật khẩu hộp thư từ một máy khác. Sau đó mới khóa máy từ xa và ra công an trình báo.
Chuẩn bị thuê phòng hoặc nhà
Đọc trước khi đặt cọc, ký hợp đồng và nhận bàn giao.
Hợp đồng thuê chỉ ghi giá thuê: chép đủ mười một nội dung của Điều 163, nhất là tiền cọc và hạn trả cọc
Ghi ngay trang đầu hợp đồng thuê: tiền cọc bao nhiêu, ngày trả lại cọc, trường hợp nào được trừ cọc, cách trả tiền thuê hằng tháng, và số ngày báo trước khi chấm dứt. Không ghi thì lúc đòi chỉ còn lời nói.
Trả tiền cọc và tiền thuê: chỉ trả cho người đứng tên trên giấy chứng nhận hoặc người có giấy ủy quyền, và ghi rõ nội dung chuyển khoản
So tên trên giấy chứng nhận với tên người nhận và tên chủ tài khoản trước khi chuyển tiền. Khác tên thì đòi giấy ủy quyền. Nội dung chuyển khoản ghi rõ: đặt cọc thuê nhà, địa chỉ, thời hạn thuê. Làm ngay trong ngày ký hợp đồng.
Ký trước khi xem sổ: mở trang thay đổi của Giấy chứng nhận, đối chiếu tên người ký, và hỏi thẳng chuyện thế chấp
Trước khi ký, cầm cuốn sổ đỏ trên tay mở trang thay đổi xem có dòng thế chấp, đối chiếu tên trên sổ với căn cước người ký, và bắt ghi vào hợp đồng câu cam kết nhà không thế chấp. Thuê nhà thì đòi giấy tờ chứng minh quyền cho thuê.
Trả tiền nhà: chuyển khoản vào tài khoản đứng tên người trong hợp đồng, ghi rõ trả cho hợp đồng nào, và giữ lệnh chuyển
Đừng trả tiền mặt. Chuyển khoản vào tài khoản đứng tên người có tên trong hợp đồng, nội dung ghi số hợp đồng và đợt trả, mỗi lần lưu lại lệnh chuyển. Trả vào tài khoản môi giới hay tài khoản người khác thì coi như chưa trả.
Chăm người cao tuổi
Bắt đầu từ nhu cầu chăm sóc và quyền tự quyết của người thân.
Sa sút trí tuệ: quên gần, lạc đường, giảm chức năng là việc phải đi khám, không phải "lẫn tuổi già"
Khi người thân quên chuyện vừa xảy ra, lạc ở nơi quen hoặc không còn tự chăm sóc được, hãy đưa họ đi khám chuyên khoa thần kinh hoặc tâm thần, đừng coi là lẫn tuổi già. Chẩn đoán dựa trên triệu chứng kéo dài 6 tháng, trắc nghiệm nhận thức và xét nghiệm loại trừ.
Ủy quyền: làm giấy khi ông bà còn ký được, ghi rõ việc được làm và ghi rõ thời hạn
Giấy ủy quyền phải ghi rõ được làm việc gì, với số tiền bao nhiêu, trong thời hạn nào. Không ghi thời hạn thì giấy chỉ có giá trị 01 năm. Muốn ủy quyền lại cho người khác phải được ông bà đồng ý, trừ sự kiện bất khả kháng, và giấy phải cùng hình thức với giấy ban đầu.
Khi ông bà mất khả năng tự chăm: 540.000 đồng, thẻ bảo hiểm y tế, và hợp đồng ủy nhiệm chăm sóc
Người từ 75 tuổi không có lương hưu được trợ cấp hưu trí xã hội 540.000 đồng/tháng; ngân sách đóng bảo hiểm y tế. Người cao tuổi nghèo không người phụng dưỡng: 810.000 đồng (60 đến dưới 75 tuổi), 1.080.000 (từ 75), 1.620.000 (có người nhận chăm tại nhà). Không có bảo hiểm chăm sóc dài hạn.
Loét do nằm lâu: nhìn da ở ba chỗ xương lồi mỗi ngày, và trở mình theo giờ
Loét do đè ép có bốn độ; độ I là vết đỏ không mất khi ấn, còn da tím hay bọng nước chứa máu cũng là dấu hiệu sớm. Trở mình theo khoảng bác sĩ dặn, quy trình 33 ghi 2 đến 3 giờ một lần, không xoa bóp vùng đỏ, không dùng vòng hơi. Loét độ III và IV phải tới cơ sở y tế.
Chuẩn bị sinh con
Tìm lại lịch khám, giấy tờ và bảo hiểm. Các hướng dẫn sức khỏe cần áp dụng theo tình trạng của mẹ và bé.
Khám thai theo đúng lịch và giữ cuốn sổ khám thai đi theo mình
Một thai kỳ khám thai ít nhất 6 lần: 2 lần trong ba tháng đầu, 2 lần ba tháng giữa, 2 lần ba tháng cuối. Mỗi lần khám, cơ sở ghi vào sổ khám thai của bạn; cầm sổ đó khi đi sinh hoặc khi phải chuyển viện.
Danh sách dấu hiệu phải đi viện ngay, và nó còn đúng trong cả năm đầu sau sinh
Đau đầu dữ dội hoặc tăng dần, nhìn mờ, hoa mắt, đau vùng thượng vị; sốt cao; chảy máu âm đạo; co giật; đau bụng dữ dội không giảm; thai máy giảm rõ; khó thở, đau ngực, tim đập nhanh; một chân sưng đau. Có một dấu hiệu là đi viện ngay hoặc gọi 115, đừng chờ tới sáng.
Bảo hiểm thai sản: bảo hiểm xã hội trả tiền nghỉ, bảo hiểm y tế trả viện phí
Sinh con có hai khoản khác nhau: bảo hiểm xã hội trả tiền nghỉ 6 tháng, bảo hiểm y tế trả viện phí. Bảo hiểm xã hội đòi đóng đủ 6 tháng trong 12 tháng trước sinh; thẻ của chồng không trả viện phí cho vợ.
Giấy chứng sinh và giấy khai sinh: hai tờ giấy, hai nơi cấp, đừng gộp làm một
Giấy chứng sinh do bệnh viện cấp ngay sau sinh, giấy khai sinh do ủy ban xã cấp sau đó. Muốn làm giấy khai sinh phải có giấy chứng sinh; không có tờ đó thì phải có người làm chứng hoặc giấy cam đoan.
Thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ: ngân sách đóng, không cần chờ có hộ khẩu
Trẻ dưới 6 tuổi được ngân sách nhà nước đóng bảo hiểm y tế, cha mẹ không phải nộp tiền, và bé hưởng 100% chi phí trong phạm vi được hưởng khi khám đúng nơi đăng ký. Chưa kịp có thẻ thì đưa giấy chứng sinh, bệnh viện vẫn thu đúng tuyến.
Đăng ký khai sinh: 60 ngày, làm ở xã nơi cha hoặc mẹ cư trú, không phải về quê
Sau sinh, cha hoặc mẹ có 60 ngày để đăng ký khai sinh, làm ở ủy ban xã nơi cha hoặc mẹ cư trú, không phải về quê. Không có giấy chứng sinh vẫn làm được, nhưng phải có người làm chứng hoặc giấy cam đoan.
Chuẩn bị và ứng phó mưa bão
Đọc trước khi bão đến; ưu tiên an toàn con người khi có ngập, điện hoặc sạt lở.
Trước bão chằng nhà, tỉa cây, dự trữ nước và thuốc; khi bão đang đổ bộ thì ở trong nhà kiên cố, không ra ngoài
Trước bão phải chốt cửa, bịt khe mái, tỉa cây cạnh nhà và dự trữ đủ thực phẩm, nước, thuốc. Khi bão đang đổ bộ thì ở trong nhà chắc chắn, đừng ra ngoài trừ khi khẩn cấp. Nhà yếu thì đi nơi trú an toàn khi chính quyền yêu cầu.
Nhà hoặc đường ngập nước: rút phích, cúp cầu dao tổng, tránh xa cột điện và dây đứt, báo điện lực hoặc gọi 114
Khi nước sắp vào nhà thì rút thiết bị khỏi ổ cắm và cúp cầu dao tổng. Đừng đứng trú dưới chân cột điện, đừng chạm vào cột, dây chằng hay hộp điện kế. Thấy dây điện đứt thì tránh xa, cảnh báo người khác và báo điện lực.
Sau lũ: lọc nước đục, khử trùng bằng Cloramin B hoặc viên khử khuẩn theo nhãn, rồi đun sôi trước khi uống
Nước sau lũ phải qua ba bước: lọc cho trong, khử trùng bằng chế phẩm của ngành y tế theo liều ghi trên nhãn, đợi ít nhất nửa giờ, rồi đun sôi trước khi uống. Đừng trộn chế phẩm với xà phòng hay axit, và đừng khử trùng cùng lúc với đánh phèn.
Mưa kéo dài, tường nứt, cây nghiêng, nước suối đục: rời xa sườn dốc và khe suối, báo chính quyền
Mưa lớn nhiều ngày, vết nứt trên tường nhà hoặc sườn đồi, cây nghiêng, nước suối đục là các dấu hiệu nguy cơ sạt lở và lũ quét. Thấy vậy thì báo chính quyền và người xung quanh, tránh sườn đồi, ven sông suối, và di chuyển thật xa chỗ nguy hiểm lên nơi cao.
Lắp đầu báo khói và đầu báo CO khi cần; không chạy máy phát điện hay đốt than trong nhà
Lắp đầu báo khói và kiểm tra để nó luôn hoạt động. Không chạy máy phát điện hoặc đốt than trong nhà, kể cả mở cửa. Đầu báo CO giúp cảnh báo khí độc, không làm việc dùng máy phát điện trong nhà trở nên an toàn.
Khi trong nhà có người mất
Xem những việc trước mắt, giấy tờ và khoản tiền cần hỏi. Có thể chia danh sách cho người thân cùng làm.
Trong nhà có người mất: xác định chết bình thường hay bất thường trước khi gọi ai
Có bệnh nền, đang được bác sĩ theo dõi mà mất ở nhà: gọi cơ sở y tế hoặc trạm y tế xã lại xác nhận, đừng tự di chuyển thi thể. Tai nạn, chết đột ngột, chết có nghi vấn, hoặc ở một mình lâu mới phát hiện: gọi công an trước, giữ nguyên hiện trường, đừng động vào đồ đạc.
Giấy báo tử và trích lục khai tử: ai cấp, xin ở đâu, trong bao lâu
Giấy báo tử xin ở nơi xác nhận cái chết: bệnh viện nếu mất ở đó, công an nếu tai nạn hay nghi vấn, Ủy ban xã nếu mất ở nhà. Cầm giấy đó ra Ủy ban xã nơi cư trú cuối cùng đăng ký khai tử trong 15 ngày; xong mới có trích lục khai tử — tờ giấy các nơi khác đòi.
Khai tử trong 15 ngày, xóa đăng ký thường trú sau đó: không có hạn nào buộc xong trước đám tang
Trong 15 ngày kể từ ngày có người mất, vợ chồng, con, cha mẹ hoặc người thân khác phải đi khai tử ở UBND cấp xã nơi người đó cư trú cuối cùng. Khai tử xong mới xóa đăng ký thường trú. Không có hạn nào buộc phải làm xong mấy việc này trước đám tang.
Xin bảng giá trước khi đặt cọc: giá dịch vụ tang lễ phải niêm yết, và không được thu cao hơn giá đã niêm yết
Trước khi ký giấy hay đặt cọc, xin bảng giá và chụp lại. Giá niêm yết đã gồm thuế, phí; thu cao hơn giá đã niêm yết là sai. Khoản nào không có trong bảng thì đừng đồng ý trả — hỏi lại bằng tin nhắn hoặc giấy để còn căn cứ.
Tiền rải rác phải đi lấy từng chỗ: trợ cấp mai táng, trợ cấp tuất, tiền gửi
Nếu người mất thuộc diện được hưởng, trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức tham chiếu, trả cho người đứng ra lo đám. Trợ cấp tuất một lần tính theo số năm đóng và lương bình quân, còn trợ cấp tuất hằng tháng tính theo mức tham chiếu, nên đừng lấy khoản này suy ra khoản kia. Hồ sơ nộp trong 90 ngày.
Những việc đã lưu
- Chưa có việc nào được lưu trên thiết bị này.